از کوچه ی رندی

حكيم طوسی، وقتي مي خواهد قريب به شصت هزار دُرّ هنرور خويش را آذين ببندد و شاهنامه ي نامور خويش را آغاز كند ، شاهنامه اي كه « نه نامه اي به شاهان »، كه «نامه اي شاهانه» مي خوانندش(1) ،لابد بيش از بقيه ي اوقات سروده هايش به بيت نخست انديشه مي كند. آفريننده ي هزاران بيت و چيننده ي هزاران قافيه ، اتفاقي و به ذوق شاعرانگي و بنا براستعداد بيت بندی (شاعری)، بيت اول را در تارك نامه ي شکوهمند خويش نمي نشاند:
به نام خداوند جان و خرد                             كزين برتر انديشه برنگذرد (2)
همه اين بيت را از بَـرهستيم . روان مي خوانيمش ، انگاري يك لطيفه اي بالاتر از بار موسيقيايي يا شكوه حماسه سرايي در ذات واژه هاي اين بيت نهفته است. با كمي مداقه و غور دراين بيت نخست ، به نظر مي آيد ، آن حكيم ايرانی ، با وسواس تمام، اولين بيت را مي بندد. فردوسي مشكل قافيه ندارد ، مشكل بيت ندارد ، مشكل چيدمان و ا‍ژه ها را ندارد... حكيم ، اصرار دارد در همين بيت نخست ، دل خدای خویش را به دست آورد ! توجه خالق را عميقن ، به خويش جلب كند.
شايد ساعت ها مي نشيند و انديشه مي كند ،نابغه اي توانا مثل فردوسي ،وقتي به درياي تفكر مي زند ، حتمن از بحر تأمل خويش، جواهری معتبرو بي نظير صيد مي كند. اينك ،فردوسي عزيزمي خواهد در همين بيت آغازین ، به آخر راه برسد و دل محبوب را به چنگ آورد؛ می خواهد سنگ اول را درست بنهد ؛ لابد از خودش پرسيد كه خدا را با كدام صفتش ياد كند ،از پله ي چهل مرتبه ي خلقت ، بالا و پايين مي رود؛ نمي داند دست روي كدام هنر خداوندي بگذارد تا قانعش كند و نيز جواز ورود به بوستان لطفش را بگيرد.ناگهان چشمش به پيچيده ترين ، شگفت ترين ، ظريف ترين و ناب ترين خلقت خداوندي مي افتد: «جان» و «خرد» ، به به ! چه لطيفه اي ، چه خلقتي ، چه كشف فلسفي ومعرفتي و شاعرانه اي ! « به نام خداوند جان و خرد» و ترديدی نيست كه ناگهان ، چون ناتوانان و عاجزان دست بر سر مي زند و مي گويد : خدايا مرا ببخش؛ مي خواستم تو را به بهترين آفريده ات ياد كنم ديدم اين جان و خرد،عجب شگفت و پيچيده اند.مرا ببخش بيش از ديگر عقلم قد نمي دهد:
«كزين برتر انديشه برنگذرد»
سفرفردوسي،باهمين دو بال آغاز مي شود؛ متناقض نمایی از عظمت و عجز !، مصراع نخست ، اوج هنرمندي و شكوه خالق و مصراع دوم ، نهايت تواضع و خاك نهادي مخلوق. تو هم اگر بخواهي فردوسي را با تمام قامتش ببيني ، چاره نداري جز آن كه چشمانت را به همين دو لطيفه عادت دهي ...
وبدين شكل دست مخاطب را مي گيرد وبه اندروني كاخ مجلل وافراشته ي هجاهاي حماسي خويش مي كشاند.كاخ بلند و بي نمونه اي به نام« شاهنامه ي فردوسي ».از تالارهاي «پاك دیني»،«حماسه» ،«تاريخ»، «وطن دوستي» ، «حمكت» ، «داد خواهي» ، «بيداد ستيزي» ،«خرد ورزي» ،«توكل» ، «مناجات» ،«فلسفه» ، «زبان آوري»، «زبان پاسي» ، «نيك سپاسي» و ديگر و ديگرمعانی عبورت مي دهد و مي برد ومي برد تا درآن سوي اين بناي بزرگ، متوجه مي شوي كه آري براستي :
پي افكندم از نظم كاخي بلند                        كه از باد و باران نيابد گزند(3)

پا نوشت ها:
          1- اشاره به سخن مشهورميرجلاالدين كزازي دركتاب «مازهای راز، جستارهایی درشاهنامه» كه گفته اند:«شاهنامه نامه شاهان نیست. شاهنامه تنها كتابی است در پهنه ادب پارسی كه شاهی در آن ارزش شمرده نشده است.»
          2- شاهنامه فردوسي ، نشرقطره ، براساس چاپ مسكو ،1374 ، ص اول
          3- شاهنامه فردوسي، به تصحيح محمد رمضاني ، نشرمؤسسه خاور،جلد پنجم، ص 183

+ نوشته شده در 88/09/12ساعت 23:36 توسط وحید خلیلی اردلی |

زبان در«می نویسم اندیکا» نفَس می کشد ...

دو سه روزی از حرف های این بنده در گفتگویی تلفنی با یکی از خبرگزاری های کشور(شبستان) ، در خصوص بی توجهی مترجمین، به شعر اقوام ایرانی نگذشته بود که کتابی ارزشمند با ترجمه ی معادل های بختیاری اش به دستم رسید ...
الهی شکر، بار دیگر در سرزمین اجدادی ما ، خوزستان ، یک نفر «به نام ایل» نوشت ، ازدیارهنرمندان و شاعران و پژوهشگران برجسته و فرهمند ، یک نفر،به اندازه ی همه ی کسانی چون من که برای بختیاری هیچ کار نکرده ایم ، و فقط در فکر آنــیم که نان و نام خویش را به تابه ی سخاوتمند ونجیب ایل مهیا کنیم و دیگرهیچ (!)؛ حرف های تازه زده است ؛ تلاش کرده است ؛ و با سرانگشت ذوق و تحقیق ، غبار از چهره ی پاک و اصیل واژه های لری و بختیاری کنار زده است.
وقتی کتاب «می نویسم اندیکا » به دستم رسید، با شوق فراوان خواندمش ، هم شعر بود و احساس و عاطفه ، هم شعور بود وکنکاش و مداقـّه .البته دراین مجال اندک ، نه قصد هست و نه درتوان بنده که تمام قامت کتاب به نقد کشیده شود ، که خواندن این کتاب تازه چاپ شده و اهمیت کلی آن، به خصوص در خدمتی که به فرهنگ واژگانی لری شده است،بهانه ای شد تا ضمن معرفی آن به دوستان وعلاقه مندان به شعر و ادب و فرهنگ اقوام ایرانی و به طور ویژه فرهنگ وادب بختیاری،به برون متن این مجموعه نگاهی گذرا بیا ندازیم.
«حسین حسن زاده رهدار»، شاعر صمیمی و زبردست ِ تبار ما ، هم دیوان شعری به مخاطبان سپرد و هم فرهنگ نامه ی فشرده ای ازهجاهای دیرین و شیرین بختیاری که درغوغاهای گوناگون عصرما به فراموشی رفته اند را گرد آوری کرده است.