از کوچه ی رندی

زبان در«می نویسم اندیکا» نفَس می کشد ...

vahidkhalili — Sun, 19 Jul 2009 15:46:18 GMT

دو سه روزی از حرف های این بنده در گفتگویی تلفنی با یکی از خبرگزاری های کشور(شبستان) ، در خصوص بی توجهی مترجمین، به شعر اقوام ایرانی نگذشته بود که کتابی ارزشمند با ترجمه ی معادل های بختیاری اش به دستم رسید ...
الهی شکر، بار دیگر در سرزمین اجدادی ما ، خوزستان ، یک نفر «به نام ایل» نوشت ، ازدیارهنرمندان و شاعران و پژوهشگران برجسته و فرهمند ، یک نفر،به اندازه ی همه ی کسانی چون من که برای بختیاری هیچ کار نکرده ایم ، و فقط در فکر آنــیم که نان و نام خویش را به تابه ی سخاوتمند ونجیب ایل مهیا کنیم و دیگرهیچ (!)؛ حرف های تازه زده است ؛ تلاش کرده است ؛ و با سرانگشت ذوق و تحقیق ، غبار از چهره ی پاک و اصیل واژه های لری و بختیاری کنار زده است.
وقتی کتاب «می نویسم اندیکا » به دستم رسید، با شوق فراوان خواندمش ، هم شعر بود و احساس و عاطفه ، هم شعور بود وکنکاش و مداقـّه .البته دراین مجال اندک ، نه قصد هست و نه درتوان بنده که تمام قامت کتاب به نقد کشیده شود ، که خواندن این کتاب تازه چاپ شده و اهمیت کلی آن، به خصوص در خدمتی که به فرهنگ واژگانی لری شده است،بهانه ای شد تا ضمن معرفی آن به دوستان وعلاقه مندان به شعر و ادب و فرهنگ اقوام ایرانی و به طور ویژه فرهنگ وادب بختیاری،به برون متن این مجموعه نگاهی گذرا بیا ندازیم.
«حسین حسن زاده رهدار»، شاعر صمیمی و زبردست ِ تبار ما ، هم دیوان شعری به مخاطبان سپرد و هم فرهنگ نامه ی فشرده ای ازهجاهای دیرین و شیرین بختیاری که درغوغاهای گوناگون عصرما به فراموشی رفته اند را گرد آوری کرده است.

يك ماه و چندين ستاره !

vahidkhalili — Tue, 21 Apr 2009 17:56:18 GMT

ماه ارديبهشت ،از يادمان شاعران بزرگ فارسي،سرشاراست. به بهشت ارديبهشت كه خيره مي شوي، طنازي و دلربايي ِ فرشته خوها ي شعر فارسي را نظاره مي كني و به پهناي اين آسمان كه زل مي زني، درخشش چندين ستاره ي عالم تاب ، تو را به سمت وسعت خويش مي كشاند و تا كنار حقيقت واصالت بالا مي برد.
چه ستاره ها كه دراين ماه طلوع كردند و چه ستاره ها كه دراين ماه،يادگاري نغمه ي خويش به امانت نهاده اند و خود چشم ازعالم فروبستند.گويي ارديبهشت،ماه ِ شاعران و سخن سنجان ادب فارسي است.ماه فردوسي،ماه سعدي ،ماه خيام ،شيخ بهايي ،سهراب سپهري،ملك الشعراي بهار،اقبال لاهوري و(1)... .
ارديبهشت را بايد بهشت هجاهاي ديرين و شيرين ادب پارسي و آسمان پربركت واژه هاي فارسي بدانيم، آسماني كه قرن هاي پي درپي ، جهانيان را از باران كلام و كلمه ،سيراب مي كند واهل لطف و ملاحت را از خنكاي لطف و ملاحت خويش ، مي آشامد.
و از رهگذرهمين بارش دمادم حكمت ومعنا است كه بزرگي و درخشاني آسمان شعر و ادب فارسي ، زبانزد عالميان شده است. و چه بسيارند كساني كه در زيراين آسمان گوهر افشان ، ايستاده و قد كشيده اند و چه فراوانند كساني كه چشم به اين وسعت پر فروغ،دوخته اند و ازحكمت و اندرز و هنر ومعنا و معنويتش توشه ها اندوخته اند.
اينك ودراين جستار، بحر را،به قدر بضاعت، در كوزه اي بريزيم و از پنجره ي كلمه ها به سه تن از اين ستاره ها نظري بيندازيم و بگذريم:
«فردوسي» و تابناكي حماسه و طربناكي حكمت و« خيام» و عبور از كوچه ي ترديد هاي مقدس و «سعدي» و قلمي پر از باران ...

ادامه و باز درج این مفاله در ( این جا )

گفتگو با خبرگزاری ایبنا (ادبیات بختیاری ، ادبیات بومی)

vahidkhalili — Wed, 25 Feb 2009 11:27:18 GMT

وجود گنجینه ی عظیمی از مثل های سائره و داستانک های جاری در گفتمان قدیم و جدید بختیاری ها نشان می دهد که مردمان این تبار، بسیارخوش قریحه و ذوق بودند و باورها و آیین های خویش را به تار و پود هجاهای دیرین و شیرین خود گره می زدند و آنان را سینه به سینه به نسل های امروزی رسانده اند. گنجایش آوایی، هجایی، زبانی و نیز معنایی و معنوی در عمق جان و تن این تبار به قدری وسیع بوده و هست که در شکار هیچ تصویری شاعرانه یا سخنی حکیمانه یا هشداری آسمانی و اخلاقی و نیز رویکردهای اعتراضی به اوضاع اجتماعی و سیاسی، جا نمی مانده و نمی ماند...

شعر و ادب بختیاری را باید از دو منظر دید، یکی آثاری با گویش بختیاری و دیگر گویشورانی با تولیدات ادبی به زبان قومی و ملی که در عرض و طول این منظر باید پژمان بختیاری، داراب افسربختیاری، ملا زلفعلی کرونی و دکتر قیصرامین پور، علی صالحی، و دیگر بزرگان را با هم دید و سنجید. به لحاظ ریخت برون متنی شعر بختیاری باید تا حدود زیادی بین ترانه ها و دیگر اشعار تفاوت قائل شویم ابراز داشت: ترانه های بختیاری چه آن ها که شناسنامه دارند و چه ابیات بی شماری که بی هیچ نشانه ای و نام خالق اثری در بین مردم جاری و پرکاربرد بودند از نظر بار موسیقیایی و نیز کیفیت هجاها گویای قدمت ودیرینگی این شعبه ی ادبی در میان این تبار است.

نکته ای که بسیار به رونق شعر محلی ما کمک می کند موضوع برگردان شعر به فارسی است و هر شاعری بهتر و بلکه لازم است شعر محلی خود را خودش ترجمه کند و همراه با ترجمه آن عرضه کند. شعرمحلی را باید به بازار نقادی و چکش کاری ادبی ملی رساند، ما باید شعر محلی خود را به هر طریق که شده به دست منتقدان ادبی و شعری بزرگ کشور برسانیم تا توسط ایشان نقب بخورد و نقد شود در غیر این صورت شعرما در حصار زاگرس می ماند... کالبد شکافی بطون مختلف ادبیات اقوام ایرانی و بخصوص ادبیات بختیاری راه را بر شناخت زوایای ناشناخته ادب ایرانی و فارسی هموار می کند.

نکته ی بسیار اساسی تر برای معرفی قابلیت های شعر و ادب بومی و به تبع آن بختیاری، برمی گردد به همت دولت مردان و بخصوص دستگاه های متولی ، دانشگاه ها و وزارت خانه های مربوط و مهمتر از همه شورای عالی انقلاب فرهنگی است، به نظرم باید ادبیات بومی یا ادبیات اقوام ایرانی در دانشگاه ها مورد پژوهش و تدریس قراربگیرد، چه اشکالی دارد ادبیات اقوام ایرانی را به عنوان یک رشته تحصیلی یا به عنوان چند واحد درسی دردانشگاهها تدریس شود.

وی در تشریح این موضوع افزود: در این صورت به طرزی رسمی و دانشگاهی یکی از حلقه های ادبی ایرانی ما که به راحتی نمی تواند در سطح ملی قد بکشد و خود را می نمایاند به این صورت از دل ادبیات تطبیقی اقوام، گوهر های اصیل ایرانی با رنگ و ریخت بومی در دو حوزه ی لفظ و معنا معرفی می شود و برکات آن به کلیت ادبیات فارسی کمک می کند.

متن اصلی گفتگو ( این جا )

گفتگو : ادبیات معاصر ایران و وبلاگ نویسی ...

vahidkhalili — Sat, 24 Jan 2009 08:44:18 GMT

: اين درختستان قرن هاست که کام ادب دوست بشر را سیراب می کند. ادبیات فارسی جویباری نیست که به اندک آلودگی رنگ عوض کند بلکه دریای خروشان و زاینده ایست که هر اندیشه ای نمی تواند آن را بیالاید یا بد مسیر کند.
// شاهکارهای ادبی فارسی در دو حوزه نظم و نثر آن قدر فاخر و با شکوهند که به آسودگی خدشه دار نمي شود. به عبارت روشن تر ایران زمین کشور شعر و شعور است و در عصرما هم ادیبان و سخن سنجان و شاعران و طنازان بزرگ و بشکوهی در حال درخشیدن در این آسمان سترگ اند.
وي تشريح كرد: با کمک صاحب نظران بايد راه کارهايي را براي ايجاد انسجام در وبلاگ نویسی ادبی پيش بيني كرد. مخصوصا وزارتخانه های آموزش و پرورش، علوم و تحقیقات و فرهنگ و ارشاد اسلامی می بایست در سطح کلان به شناخت و گسترش هدفمند این فرصت بزرگ بپردازند.
//در تشريح بايدها و نبايدهاي اين موضوع گفت: شايسته است صدا و سیما با این گروه از اهالی ادب و هنر ارتباط بیشتر و موثرتری برقرار نماید.وبلاگ نویسان برتر و بهتر معرفی شوند، برنامه های گوناگون درون سازمانی برای شناخت و ساماندهی طرح ریزی گرددوبه منظورشناخت جوانب خرد و کلان موضوع، باید همایشی ملی برگزار گردد.
// وی با بيان اينكه معلمان کشور را باید با این فن آوری آشنا کرد، گفت: پذیرفتنی نیست که در جامعه ما معلمان، اطلاعات مربوط به این فن آوری را از دانش آموزانشان بیاموزند و کلاس بزرگ اما شیشه ای اينترنت از چشم اساتید و معلمان ما دور مانده باشد در حالي كه وبلاگ نویسی در عصر ما به قدرتمند ترین رسانه جمعی تبدیل می شود و انبوهی از مخاطبان به راحتی می توانند از اندیشه انبوه دیگری از اهالی ادب و هنر بهره ببرند و درس ها بیاموزند. خلیلی در پايان گفت: تا مسولان و دست اندر کاران اراده ورود به این عرصه را نیابند هیچ پیشنهادی راه به جایی نمی برد...

آموزش ادبيات فارسي، نيازمند نوآوري

vahidkhalili — Tue, 16 Sep 2008 20:10:18 GMT

ناگفته روشن است که سرعت پوست اندازی درسطوح گوناگون زندگی بشرامروز ، بیشتر از هر زمانی است. نو به نو شدن و دگرگونی های همه جانبه، درتمام جولان گاه های حیات، چنگ زده است.زبان انگلیسی ، اگر چه در مقایسه با پختگی وبرومندی و دیرپایی زبان فارسی ، زبانی است با تغییرات فراوان در طول تاریخ ،و بنیادی است با امکان دیگرگونگی زیاد، اما به عنوان زبان رایج درفن آوری های جدید و ازآن مهم تر،زبان وخط برترتغییرات رایانه ای( الکترونیکی)،مسوولیت زبان های دیگررا،سخت ترازهمیشه کرده است.وکیست که نخواهد زبان فارسی ،این کهن درخت تازه و با طراوت ویادگار خون دل خوردن قرن های پیاپی ایرانیان اندیشمند و متعهد،پاسبانی نشود؟ وحتی به زبان پر رونق دنیا تبدیل نگردد ؟ برای به دوش کشیدن چنین مسوولیت بزرگی،چاره ای نداریم جزآنکه همراه باشتاب دگرگونی ها ی زمانه،برای نگه داشتِ زبان وادبیات کهن فارسی ، در دو بخش علمی و عملی ،آماده و برنامه مند عمل کنیم.
ادبیات نوشتاری حاکم برجراید ـ به ویژه جراید زیبا چهره و زیاد شماره !ـ ،رسانه ها وخبرگزاری های رسمی کشور،نمونه ی آشکاری ازاین آشفته بازار وضرورت هوشیاری واقدام سریع واساسی همگان درجهت حراست از زبان وادبیات فارسی و توجه بیشتر به شیوه های نو وکاراتر در آموزش آن می باشد.
این درحالی است که درگستره ی مفاهیم ودروس تحت آموزش هردوبخش زبان فارسی و ادبیات فارسی،در آموزش و پرورش و دانشگاه ها ، نشانی از نشانی دادن این دگرگونی ها به دانش آموزان و دانشجویان وچگونگی هماهنگ شدن با این رویکرد پر شتاب وجود ندارد. وپاره ای موارد هم که وجود دارد فقط درکلاس درس به عنوان اسلوب نگارش فارسی رعایت می شوند! پس:

ادامه و باز درج این مطلب ( این جا )

خانه تکانی تکرار!

vahidkhalili — Wed, 19 Mar 2008 14:02:18 GMT

رسيد مژده كه آمد بهار و سبزه دميد وظيفه گر برسد مصرفش گل است و نبيد

...و چه وفادارند پارسيان حقيقت پرست ، كه اين دگرگوني پر از رمز و راز را قرنهاست پاس مي دارند. اين آيين ديرپا و چندين هزار ساله ، كه هم مورد تكريم و پاسداشت ايرانيان و هم بسياري از كشورها و ملت ها خصوصا در آسياي ميانه است ، هميشه با طلب بركت و مباركي مردم براي همديگرهمراه است. حتي مردم با شنيدن نام نوروز شادمان مي شوند. و اين نشان از آن دارد كه اين آيين ديرين ،فراتر از حساب و كتاب نجومي و تقويم با سليقه و به گزيني ايرانيان گره خورده است.اين تكرار را از منظر ديگري هم مي توان ديد. و در انديشه ي خانه تكاني اش بود.تكرار نوروز در سفره هاي محرومين.

ديدن يا شنيدن اينكه برخي سفره هاي هفت سين ، دست كم با سيب و سنجد و سبزه تزيين نمي شوند ، سفره هاشان توان هم سفري با هفت سين سنتي را ندارد، نوروز را هم غمگين مي كند. و اين تكرار تلخ و گزنده ايست. وچقدر تلخ بايد باشد براي آناني كه وظيفه شان و هم وعده هاشان رنگين كردن سفره هاي محرومين بوده و هست. از اين تكرار هم بايد خانه تكاني كرد. كه اين غمگنانه ترين آهنگ نوروز است. و چه شادي آور است چيدن سيب و سبزه و سنجد بر سر سفره هاي ساده و رنج ديده ي اقشار محروم جامعه!

ادامه ( اینجا )

چرخ فرهنگ و چرخه ی انتخابات

vahidkhalili — Fri, 01 Feb 2008 05:09:18 GMT

وقتی سخن از صورت فرهنگی شهر و دیاری می شود ، مخاطب انتظار دارد که چهره ای ملموس و شفاف از مولفه های گوناگون این مقوله نمایانده شود. فرهنگ ، از جمله شعبه های گوناگون شخصیت اجتماعی و جمعی ملت هاست. هرگاه یک حرکت اصیل فرهنگی از شهری یا ملتی به چشم می خورد و به گوش می رسد شور و شیفتگی در هر انسانی به جنبش می افتد. ذائقه ی ابناء بشر برای دیدن یا شنیدن چنین نمادی ( حرکت اصیل فرهنگی) به طور مساوی تحسین کننده و پذیرنده است.
فرهنگ ملت ما با پشتوانه ی غنی و قوی چندین هزار ساله ، که بزرگان عالم و دانشمندی در شعبه های مختلف علمی ، چون ابن سینا ، مولوی ، خیام ، شیخ رازی، حافظ، سعدی ، سهروردی، بیرونی ملاصدرا و صدها و صدها ستاره درخشان قدیم و معاصر با آبشخوری دینی و آسمانی در دامن آن آرام گرفته اند و آرمیده اند ، و ثمرات رنگارنگی از آن بر جای مانده است ، اینک به دست هم عصران ما بالیده می شود . ملت ایران که میراث دار هزاران سال فرهنگ دوستی بوده و هست می بایست این چراغ پر فروغ را درخشان تر از همیشه به آیندگان بسپارد....
آیینه انتخابات ، بی هیچ ناراستی قامت هر دیار را وا می نماید وبرای آ نکه از پیش، خویش را بشکنیم ! از فرصت هاي پيش رو در جهت ساختن همه جانبه و نهادن رسومي ماندگار و خداپسندانه گام برداريم كه در اين صورت، پيروزي، قطعي است و ثمرات اين پيروزي به عنوان باقيات صا لحات برجاي خواهد ماند. که:
چو تو خود کنی اختر خویش را بد
مدار از فلک چشم ، نیک اختری را !

vahidkhalili — Thu, 17 Jan 2008 18:45:18 GMT

ایام سوگواری سرور و سالار شهیدن حضرت ابا عبدااله ( ع) بر تمام شیعیان و دوستداران

محرم و عاشورا تسلیت باد

یک تصویر زمستانی

vahidkhalili — Sun, 16 Dec 2007 17:23:18 GMT

شهر را به کنجی رانده اند
این آجر های قد کشیده
قفس تیر آهن های فربه
که خورشید را بلعیده اند
ـ یک جا ـ
رمقی در رگ برف و باران نمانده است
زمستان این کوچه ها گرم نیست !
آسمان ،
از بام شهر ما عبور کرد
پر های سفیدش مانده اند
روی سر کوه ها .
هیچ گنجشکی ، اما ،
بر لب حوض این حیاط
میهمان نشده است.
درخت ها دیگر
چشم دیدن تیر آهن های فربه ،
آجر های قد کشیده را ندارند.

گل های قیصر...

vahidkhalili — Thu, 01 Nov 2007 12:39:18 GMT

و یک مثنوی به لهجه ی لری ( بختیاری ) از قیصر امین پور:

قافله بار ائ کنه دلُم وه بارس                           چي بارئ سر دلم گرت غُوارس
قافله بار ائ کنه ز شا خراسو                          دلم چي چالِ تشي منده وه جاسو
تش سُئري وه دلم زئدي و رهدي                      مر ودي بي سي تشئ ويدي و رهدي؟
زه گُتند تا دشت ِاؤ بيد تا عقيلي                      همه جا سؤز اويده سؤزه قَصيلي
همه جا سؤز اويده غير زه دل مهُ                      ائ گره نه کي گُشه زه مشکل مه؟
زه گتند زدوم وه در تا شيخ سليمو                      تا قيامت يادمه او عهد و پيمو
زه گتند زدم وه در تا پل پرزين                           پره لام گل باوينه پره دلم خين
زه گتند زيدوم وه در دينداته گردم                         تهُ گل سُر مني مه خار زردم
آسمو اؤرئ گره زه قيل سياتر                          شؤ و روز تي ره تنم وا ائ تيا تر
بخت تو چي رخت ته سؤزه قصيلي                    بخت مه چي رخت مه سيا و نيلي
وا کتاوه حافظم گردمه فالئ                               دشمنت بينا چه فالي و چه حالي !!

باز نویسش این مثنوی به فارسی...